De vertelling groeit en bloeit

Je kan op pensioen (op 60, gelukzak dus) en je kijkt uit naar zinvolle en boeiende activiteiten. Je leest een artikel over samenleesgroepen (hmm, dat trekt me aan). De bib in Zedelgem ziet dat goed zitten en het lokale dienstencentrum is bereid om mee aan de kar te trekken. Na de nodige opleiding en aanloop start je met een mengeling van enthousiasme en onzekerheid (gaat dit hier wel lukken ?).

Eén jaar verder is de samenleesgroep De Vertelling de pampers ontgroeid. Al is de start moeizaam geweest. De eerste 8 bijeenkomsten varieert de opkomst tussen 0 deelnemers (slik !) en 5 deelnemers (oef !). Met wat extra bekendmaking komen er gelukkig nog enkele nieuwe deelnemers bij (dat werd intussen wel tijd !). De voorbije maanden zijn er gemiddeld een 7-tal deelnemers present op de tweewekelijkse bijeenkomst op maandagnamiddag. Het nieuwe initiatief is ruim bekend gemaakt (folders, affiches, gemeentelijk info-blad, gemeentelijke website, folders voor de leden van de seniorenverenigingen, welzijnsschakels, Vormingplus …). Laagdrempeligheid is een duidelijk streefdoel (eenvoudige taal in de bekendmaking, aantrekkelijke naam, losse deelname, ” je kan ook gewoon komen luisteren”…). Is de drempel voor zo’n nieuw, onbekend initiatief dan toch nog hoger dan we denken ?  Wat kan mensen tegenhouden ? (“Moet ik daar dan iets zeggen ? Is dat niet te moeilijk voor mij ? Ik ken daar niet veel van ! Ik lees geen boeken ! Waar is dat die bibliotheek ? Op maandagnamiddag moet ik naar de kaarting, petanque enz. !”) Het blijft zoeken naar manieren om mogelijke geïnteresseerden te bereiken en over de brug te krijgen om het eens te proberen.

De deelnemers, die regelmatig komen, blijken duidelijk wel geboeid en overtuigd van de waarde van het samen lezen. Ze benoemen het als “verrijkend” en “boeiend”  en “het gaat hier over van alles en nog wat”. “Soms kan het je aanzetten om zelf ook eens iets te schrijven”. Ze vinden het verrassend hoe een verhaal verschillend beluisterd en begrepen kan worden (“je realiseert je dat anders niet”). En “boeiend hoe in de verschillende manieren waarop het verhaal geïnterpreteerd wordt soms ook de persoonlijkheid en het karakter van iedereen weerspiegeld wordt”. “Op die manier leer je hen ook veel vlugger kennen, dan anders het geval zou zijn”. “Het brengt mensen samen die nochtans door hun opvoeding en levenservaringen heel verschillend zijn”. “Het zijn stuk voor stuk leuke en interessante mensen waarmee we samenkomen”, stelt iemand “ en ik ben blij dat ik ze op deze manier kan leren kennen”. Men waardeert de ongedwongenheid en de gezelligheid (“je gaat met positieve energie naar huis”). Iemand stelt vast dat ze “ zichzelf terugvindt” – na jaren zorg voor de partner en zich wegcijferen. Men vindt het ook aangenaam “dat iedereen ruimte krijgt voor zijn eigen inbreng en zijn verhaal”. “De gesprekken zijn hier anders dan de doorsnee-gesprekken”. Soms wijst iemand ook op een mooie zin of een mooi beeld in het verhaal. Niet alleen de plot, maar ook “de literaire kant van het verhaal moet voldoende aandacht krijgen”. “Je ziet inderdaad veel meer in een verhaal als je het met velen leest”. Er wordt ook wel eens gesakkerd op een wat moeilijker verhaal of gedicht. Maar “je leert schrijvers wel beter kennen en ook schrijvers die anders niet gekend of gelezen worden”.

En hoe zit het met onze jonggepensioneerde begeleider ?  Worden zijn verwachtingen in De Vertelling ingelost ? Hij is al lang boekenwurm en literatuur-fan, maar hij stelt vast dat dit – ook voor hem – een intensere en rijkere manier is om met literatuur en verhalen bezig te zijn. En intussen leert hij ook de poëzie – die hij meestal op eerbiedige afstand houdt – wat beter kennen en waarderen.  Ook na een jaar blijft het samen lezen voor hem een boeiende uitdaging. Hij kijkt telkens uit naar een nieuwe bijeenkomst. Soms ook met wat spanning (hoe zal het verhaal of het gedicht onthaald worden ?). En als een verhaal dat hij zelf echt kan waarderen door sommigen nogal bekritiseerd of afgekraakt wordt, is het even slikken en ook uitkijken om niet teveel in de verdediging te gaan. Het leert hem dat elk recht heeft op zijn eigen ervaring en zijn eigen beleving. Veel vaker ervaart hij dat deelnemers gegrepen kunnen worden door een verhaal of een gedicht. En dat het boeiend is om samen te zoeken naar motieven en verklaringen voor wat de personages in de verhalen zeggen of doen. Het brengt ook moeiteloos eigen gevoelens en ervaringen van deelnemers naar boven. Het levert gesprekken op met diepgang, inleving en betrokkenheid. En laat ‘ontmoeting met diepgang mogelijk maken’ nu juist een belangrijk motief zijn voor deze begeleider. Overigens merkt hij dat zijn inzet als vrijwilliger duidelijk geapprecieerd wordt en dat De Vertelling zijn eigen plek verwerft in bib en dienstencentrum. En ja, ook een gepensioneerde heeft daar nog deugd van.

Intussen groeit bij andere organisaties en bibliotheken in de regio interesse voor de werkvorm van het samen lezen. Een info-bijeenkomst over het wat en hoe van een samenleesgroep – onder impuls van Vormingplus en de bibliotheken van  Zedelgem en Brugge – kent een ruime opkomst. Het zou mooi zijn als mensen straks op meerdere plekken in de regio geboeid mogen raken door het samen lezen van een bekoorlijk gedicht of een pakkend verhaal !

André Clauw

MENS WORDEN ACHTER/ZONDER TRALIES

Mens worden doen we allemaal, vaak met (en juist door) vallen en opstaan. Maar sommigen vallen harder of dieper en belanden achter tralies. Deze brochure gaat over wat lezen voor hen kan betekenen. Lezen kan je immers overal: in de trein of in een wachtzaal, rechtstaand of liggend, alleen of midden vele mensen… ook tussen de muren van een gevangenis.

Het belang van samen lezen in een gevangenis valt niet te onderschaGen. Lezen biedt de kans om – tenminste Ijdelijk – geestelijk te ‘ontsnappen’. Niet onbelangrijk, voor de meeste gedeIneerden is het de bedoeling de draad weerom te pakken. Zo kwaliteitsvol mogelijk.

Het LezerscollecIef en De Rode Antraciet vzw, twee organisaIes die een jarenlange experIse opbouwden in (samen) lezen, binnen en buiten de muren, staan samen reeds meer dan 3 jaar garant voor een gedeelde en elkaar versterkende boeiende prakIjk in de gevangenissen. Sinds 2014 werken ze intensief samen om het verhaal van lezen binnen de muren vorm te geven en gedeIneerden de kans te geven om een breder perspecIef te bekijken, zich in te leven in andere personages, te leren van andere gedeIneerden, vanuit een gezamenlijke beleving van samen lezen in gesprek te gaan.

Tijd dus om een balans op te maken en de kracht van sterke verhalen en poëzie binnen de muren ook naar buiten te brengen.

Lees hier het volledige rapport

Getuigenis van Sofie, een studente

“Mijmerend dacht ik terug aan de voorleessessies van mijn leerkracht van het vierde leerjaar, mevrouw Marcassoli, toen ik de uitnodiging kreeg om me aan te sluiten bij de leesgroep binnen onze opleiding Bachelor Lager Onderwijs. Ik was al lang overtuigd dat voorlezen bijdraagt tot de taalontwikkeling van kinderen. Wat de impact ervan zou zijn op volwassenen, vroeg ik me af.
Tijdens de eerste sessie,  met zes studenten en onze lector Hilde Van den Bossche, waren we aanvankelijk een beetje nerveus. Stoelgeschuifel, snel koffie en thee schenken, koekjes klaarzetten… Het was allemaal een beetje vreemd: zo informeel samenkomen met een lector. Gelukkig waren we al snel helemaal mee in het verhaal en de volgende sessies verliepen in een sfeer van onmiddellijke vanzelfsprekendheid. Telkens een ander tekstgenre, steeds gekoppeld aan een gedicht dat die tekst in een ander daglicht stelt.

Een mooi proces met regelmatige bezinkingspauzes die vaak ook bezinningspauzes waren: het verhaal kreeg wortels richting mijn ziel. Met reactiemomenten tijdens dewelke bleek dat ieder van ons een andere visie had op de tekst, er een ander gevoel bij had en er andere voorstellingen bij maakte.
Door een aantal keer op deze manier samen te lezen leer je elkaar écht kennen. Niet zoals je elkaar leert kennen op café, neen: dieper, echt ten gronde. Je ontdekt als het ware je familie …

Deze sessies zijn me nu al zeer dierbaar: ik kijk telkens weer uit naar die rustpauzes binnen het hectische academiejaar, naar de verrassende teksten, de gedichten en naar het weerzien met de leesgroep en –begeleider.

Dit initiatief is voor mij absoluut een meerwaarde voor onze opleiding en een aanrader voor elke meerwaardezoeker die zoekt naar een stressloos moment in de werkdag.”

Binnen de weekplanning van onze opleiding krijgen studenten persoonlijke werktijd op dinsdagnamiddag: dan zijn er geen lessen gepland. Alle studenten hebben besloten, na de eerste sessie, een deel van hun persoonlijke werktijd te gebruiken voor de samenleessessies van Het Lezerscollectief.

Door omstandigheden verloopt de sessie niet altijd even lang: soms lezen we een half uur, soms anderhalf uur, soms iets daartussen. De studenten kijken uit naar dit moment en hebben besloten na de sessie van een half uur dat dat veel te kort is, zelfs wanneer we werken met een korte tekst. We proberen nog uit wat de ideale duurtijd is.

Sofie is een echte ambassadeur en verkondigt aan ieder die het horen wil hoe fijn deze samenleesmomenten zijn. Zij heeft ervoor gezorgd dat het opleidingshoofd nieuwsgierig is geworden en tijd maakt om zoveel mogelijk sessies mee te volgen. Het is ontroerend om vast te stellen hoe open de studenten hem ontvangen en zonder schroom blijven vertellen wat de tekst met hen doet. Hij neemt deel aan het gesprek als een gelijke en geniet evenveel als de studenten.

Op onze campus is het niet gemakkelijk om een lokaal te reserveren. Hoewel het de regel is dat Het Lezerscollectief samenkomt in een gezellig lokaal, is dat op een druk bezette campus, niet haalbaar. De studenten zijn echter flexibel en maken het zelf gezellig: de koffie, koekjes en het gezellig rond tafels zitten helpen en de teksten doen de rest. Na een paar sessies merk ik dat ze weerbaarder zijn geworden, dat ze veerkracht hebben (her)ontdekt in zichzelf.

Als begeleider kijk ik ook uit naar het samen lezen en ik merk dat het uitzoeken van teksten geen opgave is maar rust brengt. Terwijl de hoofdbetrachting van dit proefproject is een rustpauze in te lassen voor studenten tijdens het drukke academiejaar, hen te laten genieten van literatuur en met elkaar in gesprek te treden tijdens het genieten van de tekst, ondervind ik als begeleider ook positieve effecten. Het samen lezen zorgt voor pauzes tijdens mijn werktijd: ik doe dit namelijk als vrijwilliger tijdens mijn ‘vrije tijd’.

Een eerste rustpauze ervaar ik bij het tijd maken om teksten te zoeken, een tweede rustpauze wanneer ik de tekst lees en voorbereid en een derde rustpauze tijdens het samen lezen. De sessies zijn ook voor mij als begeleider ‘therapeutisch’ en zorgen ervoor dat ik tijd maak om zelf meer literatuur te lezen, om me te laten raken door teksten (zowel proza als gedichten) en me af te vragen of ze bruikbaar zijn voor de studenten. Tegelijk zorgen de sessies ervoor dat ik mijn empathische competentie kan ontwikkelen: wat zal aanslaan, waaraan hebben de studenten nood, welke vragen zorgen voor een open gesprek … Als lerarenopleider haal ik dus veel positiefs uit Het Lezerscollectief.

Mogelijk blijft dit samen lezen hangen in het geheugen, zorgt het voor ‘een lieflingsbeeld’ van de studententijd wanneer die reeds lang vervlogen is en mogelijk voor inspiratie in het werkveld van lager onderwijs. Niets moet, het samen lezen verloopt in een open sfeer en iedereen geniet.

Sfeerbeeld leesgroep in lerarenopleiding Odisee, Sint-Niklaas

Vele mensen denken met enige weemoed terug aan hun studententijd: de tijd toen alles kon, de tijd van vrijheid, de tijd van dromen zonder zorgen … Dr. C.F.Visser en Emiel Hullebroeck zorgden in een lied voor de volgende beschrijving: “Die studentejare gaan verby, verby studente weelde; nooit keer hul ooit terug vir my: die tyd, die lieflingsbeelde.”

Het lied gaat voorbij aan de zorgen die studenten hebben, aan de onrust die met taken en stage gepaard gaat, aan de onzekerheid die verlammend werkt, kortom … het lied is geschreven door wie terugkijkt en vergeten is dat niet alles zo rooskleurig was.

Het Lezerscollectief heeft gekozen voor een proefproject binnen lerarenopleidingen om studenten te laten genieten van literatuur en tegelijk te zorgen voor een rustpauze tijdens de drukte van de opleiding met vele taken, groepswerken en stages, naast de vele uren les. Die rustpauze biedt studenten de mogelijkheid om hun evenwicht te vinden of opnieuw te vinden en om de grote literatuur te ontdekken zonder enige dwang maar gewoon omdat ze raakt, omdat ze verwoordt wat de student zelf ondervindt zonder er zelf woorden voor te vinden. Studenten voelen zich geborgen tijdens het samenleesmoment en praten vanuit de tekst over wat hen bezighoudt.

Binnen de Odiseehogeschool loopt het proefprojec op twee plekken: in Brussel en in Sint-Niklaas. In Brussel loopt het project al bijna een jaar. In Sint-Niklaas zijn we is dit jaar begonnen. Dit verslag gaat het over Het Lezerscollectief te Sint-Niklaas.

– Hilde Van den Bossche