\t\t\t\tHet oktobernummer van Dwars, het studentenblad van de UA, gaat uitgebreid in op het samen lezen.<\/p>\n
Samen lezen, samen delen<\/strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n
De kracht van verklankte woorden<\/strong><\/p><\/blockquote>\n
Er wordt een kortverhaal voorgelezen. Ik\u00a0sluit spontaan de ogen en voel me\u00a0even weer als een kind dat ingestopt wordt. Wanneer de stem ophoudt, valt een andere in. Ik zie een andere deelnemer die een zin herhaalt. Eentje die haar aanspreekt. Ook voor mij\u00a0is dit een pakkende zin. We blijken er verschillende redenen voor te hebben, maar een gevoel van verbondenheid is ontstaan.<\/strong><\/p>\n
Een netwerk van voorleesgroepen schiet als paddenstoelen uit de Vlaamse grond. Ze planten zaadjes voor een wereld waarin iedereen toegang heeft tot sterke verhalen en po\u00ebzie. De tuinman is Het Lezerscollectief, een co\u00f6peratieve vennootschap met sociaal oogmerk. Voor onze Vlaamse boekentuin werd de mosterd van over het water gehaald.<\/p>\n
<\/p>\n
Engelstalige wortels<\/strong><\/p>\n
Het Lezerscollectief laat zich graag inspireren. In Groot-Brittanni\u00eb staat The Reader Organisation al een paar hoofdstukken verder en zij is nog lang niet uitverteld. Jane Davis, professor Literatuur aan de universiteit van Liverpool, merkte na vijftien jaar academische carri\u00e8re op dat ze niemand met een soortgelijke achtergrond tegenkwam. Zelf kon ze maar moeizaam uit de kansarmoede opstaan, maar\u00a0door de aanmoediging van een bijzondere leraar,\u00a0Brian Nellist, is het haar toch gelukt. Hij stimuleerde haar om de A-levels te behalen, universiteit aan te durven en later nog, om te doctoreren. Jane Davis bezoekt de intussen hulpbehoevende Brian nog steeds elke vrijdag. Niet enkel hij was een grote troost toen ze in een uitzichtloze situatie zat, ook boeken toonden haar steeds een perspectief om te kunnen ontsnappen aan de eigen shit<\/em>.<\/p>\n
Op zoek naar \u2018lotgenoten\u2019 stichtte ze The Reader Organisation. Leesgroepen brengen hoogstaande literatuur en po\u00ebzie tot bij kansarme omgevingen. Tekstanalyses maken plaats voor leesbeleving en het delen daarin. Intussen, meer dan tien jaar later, zijn er vierhonderd leesgroepen die wekelijks samenkomen in het\u00a0Verenigd Koninkrijk. Het (voor)lezen in groep slaat aan en onderzoek leert dat de mentale weerstand bij de deelnemers verhoogt en de literatuur reikt hen een beter inzicht in de wereld rondom hen. Jane Davis ruilde intussen haar academische carri\u00e8re in voor het leiderschap van haar leesorganisatie. In 2012 nog gaf ze hierover een lezing aan onze eigen UAntwerpen.<\/p>\n
<\/p>\n
voorgelezen wo(o)rden<\/strong><\/p>\n
Niet enkel het\u00a0sociale aspect moedigt aan tot voorlezen. Het hardop lezen wordt ook bepleit door auteurs zelf, zoals Ted Hughes in zijn postuum uitgegeven werk Ik wil nooit vergeven worden<\/em> (2008):<\/p>\n
\u201cEliot zegt dat het beste wat een dichter kan doen is zoveel mogelijk po\u00ebzie hardop te lezen. Het moet klank zijn. Stil lezen gebruikt alleen die delen van de hersenen die bij het zien worden gebruikt. Niet de hele hersenen. Dat betekent weer dat het literaire gevoel van een stille lezer losstaat van de motorische en auditieve delen van de hersenen die gebruikt worden om hardop te lezen \u2013 tong en oor. Dat betekent dat maar een derde van de mentale componenten in hun geschreven werk of in hun begrip van lezen aanwezig zijn \u2013 een derde emotionele lading.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
het nut van po\u00ebzie<\/strong><\/p>\n
\u201cKritische stemmen roepen graag dat po\u00ebzie geen nut heeft\u201d, stelt Jan Lauwereyns vast. Hij is als neurowetenschapper geboeid door cognitieve en neurale mechanismen. Hij is professor in Japan, een bekroond Vlaams dichter en tevens peter van Het Lezerscollectief. Zijn functieomschrijvingen lezen tegenstrijdig, maar de Japanse cultuur toont dat po\u00ebzie en wetenschap geen tegenstrijdigheden zijn en elkaar net versterken. \u201cPo\u00ebzie brengt verschillende vormen van de werkelijkheid. Mijn wetenschappelijke kant observeert deze verschillen. Mijn po\u00ebtisch werk cre\u00ebert er.\u201d In de Japanse Kyushu universiteit huizen\u00a0Arts and Sciences <\/em>dan ook onder \u00e9\u00e9n dak.<\/p>\n
Maar hoe zit het nu met die kritische stemmen? Hebben ze gelijk? Jan Lauwereyns merkt glimlachend op dat ze met die bewering net een bestaansreden cre\u00ebren voor de po\u00ebzie. \u201cDoor te beweren dat gedichten geen nut hebben, zijn we niet verplicht een nut te ontwikkelen waardoor po\u00ebzie toch weer nuttig wordt.\u201d<\/p>\n
Laat bovenstaande paradox vooral in herinnering brengen dat po\u00ebzie in de eerste plaats om de tekst draait. Edgard Allan Poe schreef in The Poetic Principle<\/em>: “the poem written solely for the poem\u2019s sake<\/em>“. Het is het gedicht dat ons doet stilstaan, ons genot door verkenning verschaft. Het is de lezer die een betekenis schept rond het gedicht. Samen lezen brengt dit aspect ook sterk naar boven. We kunnen informatie blijven halen uit de verhalen\u00a0\u2026 ad infinitum! We fantaseren, associ\u00ebren en vertellen erbij. Roland Barthes bundelt dit fenomeen in zijn begrippen \u2018punctum’ versus ‘studium\u2019. We cre\u00ebren allemaal onze eigen werkelijkheid.<\/p>\n
<\/p>\n
verschillend bewustzijn<\/strong><\/p>\n
\u201cHet is een frappante paradox\u201d, bedenkt Jan Lauwereyns, \u201cdat onze hoogstpersoonlijke ervaringen tegelijk uniek en universeel zijn.\u201d Na een korte denkpauze besluit hij: \u201cWellicht is het net daardoor dat we de ervaring van een ander kunnen snappen.\u201d Hier neemt zijn wetenschappelijke kant het even over: \u201cOnze spiegelneuronen liggen aan de basis van deze Theory of Mind<\/em>. Deze neuronen liggen vervat in de ventrale premotor cortex, een plaats in ons brein waar ook de Broca-zone aanwezig is. Dit is een taalzone die instaat voor de productie van de syntax. Het is een samensmelting tussen taal en het vermogen tot spiegeling. Empathie sluit hier nauw bij aan. Het vereist ervaring om een ander te kunnen integreren in het eigen denken.”<\/p>\n
Dit komt sterk tot uiting bij lezen. We maken een dynamische koppeling met de personages en de mensen aan wie ze ons doen denken. Tijdens het samen lezen wordt, als we daarvoor kiezen, onze associatie uitgesproken en gedeeld.\u00a0Twee mensen en hun hersenen staan in verbinding.<\/p>\n
<\/p>\n
gemeenschappelijk veld<\/strong><\/p>\n
Dr. Jan Raes, psychiater en medeoprichter van Het Lezerscollectief, gaat hier enthousiast op voort. \u201cSamen lezen zorgt er inderdaad voor dat de ruimte tussen twee hersenen verkleint. We kopi\u00ebren en spiegelen ons aan elkaar. We zijn bovendien ook elk ons eigen elektromagnetisch veld en tijdens het samen lezen kruipen al deze veldjes samen rond de tafel. Onze spiegelneuronen gaan harder werken, de magnetische velden be\u00efnvloeden elkaar. Ons hart genereert zelfs een sterk \u2018veld\u2019. Tijdens het samen lezen schuiven alle hartfrequenties lichtjes naar elkaar toe. Samen lezen stimuleert de empathie voor elkaar.\u201d Jan Raes vervolgt zijn relaas: \u201cJe zou ook kunnen volksdansen natuurlijk, maar in groep\u00a0lezen brengt toch een bijzondere innerlijke mystiek aan de oppervlakte.\u201d<\/p>\n
De mystiek is het meest voelbaar bij teksten die meer intiem vertellen over een persoonlijke belevenis.\u00a0\u201cDeelnemers gaan dan in dezelfde intieme sfeer reflecteren over hun persoonlijke levensverhaal”, getuigt Jan Raes.\u00a0“Ze betreden hun herinneringen met dezelfde openheid als ze de schrijver horen doen in het verhaal. Zo ontstaat een dubbel verhaal: \u00e9\u00e9n in de gedeelde wereld van de voorgelezen tekst en \u00e9\u00e9n in de stilte van de eigen geschiedenis. Soms getuigen deelnemers van deze innerlijke verhaallijn, heel treffend als een diepe reflectie op de tekst. Hiervan getuige mogen zijn, is een voorrecht dat door alle deelnemers met groot respect wordt aangenomen.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
voorbeeld<\/strong><\/p>\n
Dat voorrecht beaamt Kristien Van Damme volmondig. Ze is werkstudente aan Universiteit Antwerpen en\u00a0leesbegeleidster voor mensen die psychisch kwetsbaar zijn. \u201cMijn deelnemers lezen zelf geen romans. Meelezen is een manier om toch met literatuur in contact te komen. Het is steeds fijn als een deelnemer me laat weten dat ze het alleen al lang zou weggelegd hebben Soms gebeurt dit achteraf, soms ontstaat het gesprek tijdens het lezen. Of niet. Maar dat is ook niet erg. We komen niet bijeen om dat gesprek aan te gaan, ons gemeenschappelijke geboeid zijn door de tekst is de basis van onze bijeenkomst.\u201d<\/p>\n
Kristien lacht even hardop. \u201cIk kies de teksten op basis van het hoge literaire gehalte en de universitaire herkenbaarheid.\u00a0Een deelnemer riep laatst uit: \u201cMaar je doet het erom! Nu heb je weer een tekst gekozen die over mij gaat!\u201d Dat zijn de mooie momenten waarop je beseft dat een tekst meerdere mensen kan raken, voor meerderen erg herkenbaar kan zijn.\u201d<\/p>\n
<\/p>\n
nabeeld<\/strong><\/p>\n
Het meelezen in een groep doet je anders kijken en denken, merk ik na een leessessie. Jan Lauwereyns glimlacht na mijn biecht. \u201cReading Literary Fiction improves Theory of Mind\u201d<\/a> Ik moet even bedenkelijk kijken. \u201cHet is een artikel uit Science <\/em>dat aantoont dat je direct na het lezen van een roman, alles meteen beter en anders\u00a0kan bekijken\u201d, vervolgt Jan. \u201cEen tekst kan je een voorbeeld geven of een denkwijze toefluisteren. Maar vergeet ook niet dat we ook nabeelden hebben. Ze laten toe om voor- of achteruit te sturen. Het vervat de helende functie van de tekst. Lezen is niet enkel een plezier, het kan ook je eigen geschiedenis rijker maken.\u201d<\/p>\n
Ben je ge\u00efnteresseerd in het samen lezen? In wat Het Lezerscollectief doet? Kom dan eens meelezen op de Boekenbeurs. Er zijn tenminste drie (gratis)\u00a0leessessies per dag! Ben je ge\u00efnteresseerd om je te engageren? Meld je dan even aan op\u00a0<\/em>info@lezerscollectief.be<\/em><\/a> en ontvang meer informatie. Misschien beginnen we wel zelf een leesgroep in onze eigen universiteitsstad \u2026<\/em>\t\t<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Het oktobernummer van Dwars, het studentenblad van de UA, gaat uitgebreid in op het samen lezen. Samen lezen, samen delen\u00a0 De kracht van verklankte woorden Er wordt een kortverhaal voorgelezen. Ik\u00a0sluit spontaan de ogen en voel me\u00a0even weer als een kind dat ingestopt wordt. Wanneer de stem ophoudt, valt een andere in. Ik zie een […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2596,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-2595","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-nieuws"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2595","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2595"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2595\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2595"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2595"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/lezerscollectief.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2595"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}